BÀI VĂN NGHỊ LUẬN VÀ CẢM NHẬN BÀI THƠ "EM NGỒI NGHE MƯA" (HỒNG BÍNH)

I. Mở bài


Trong dòng chảy của nền văn học Việt Nam, mưa luôn là một đề tài quen thuộc và là nguồn cảm hứng bất tận của các thi sĩ. Nếu như các nhà thơ thường mượn ánh nhìn rả rích của mưa để gửi gắm nỗi buồn, sự cô đơn hay những tiếc nuối về mối tình dang dở, thì tác giả Hồng Bính lại tìm cho mình một lối đi hoàn toàn mới. Qua bài thơ "Em ngồi nghe mưa", ông đã dệt nên một bức tranh lục bát vô cùng ngọt ngào. Bài thơ không chỉ là tiếng lòng tha thiết của tình yêu đôi lứa mà còn là khát vọng mãnh liệt về sự thủy chung, ngày sum họp, mang đến cho người đọc một góc nhìn ấm áp và đầy lạc quan về những cơn mưa.

II. Thân bài

1. Cơn mưa của không gian trữ tình và nỗi nhớ da diết

Mở đầu bài thơ, tác giả đưa người đọc vào một không gian quen thuộc nhưng được cảm nhận bằng một tâm hồn vô cùng tinh tế. Tiếng mưa rơi ngoài hiên không làm cho lòng người lạnh lẽo, mà trái lại, nó khơi dậy những thanh âm hạnh phúc:

"Em ngồi nghe tiếng mưa rơi
Ngọt ngào tí tách từng lời yêu thương
Thì thầm mưa đổ phố phường
Giăng từng sợi nhớ, tơ vương sợi tình."

Hồng Bính không cảm nhận mưa bằng cái lạnh buốt của xúc giác mà bằng thính giác và trái tim đang yêu. Tiếng mưa "tí tách" vốn đều đặn, đơn điệu qua tai nhân vật "em" đã chuyển hóa thành "từng lời yêu thương" ngọt ngào. Cơn mưa giăng lối khắp phố phường cũng chính là lúc nỗi nhớ dâng đầy, kết thành những "sợi nhớ", "sợi tình" vương vấn, quấn quýt lấy tâm hồn.

Trong không gian lãng mạn ấy, hình ảnh người con gái hiện lên với vẻ đẹp rạng ngời và duyên dáng:

"Gió trời ngắm nụ cười xinh
Hôn lên mái tóc lung linh môi hồng
Mây chiều trải rộng mênh mông
Chữ thương chữ nhớ chữ trông chữ chờ."

Cảnh vật thiên nhiên như gió, như mây dưới ngòi bút nhân hóa của tác giả bỗng chốc trở nên có linh hồn, biết "ngắm", biết "hôn" để tôn lên mái tóc, bờ môi của "em". Thiên nhiên lúc này đóng vai trò như một đòn bẩy, làm cho bức tranh tình yêu thêm phần sống động. Giữa không gian "mênh mông" ấy, bốn chữ "thương - nhớ - trông - chờ" được đặt cạnh nhau liên tiếp, tạo nên một mạch cảm xúc dồn dập, thể hiện hành trình thử thách đầy kiên nhẫn của tình yêu lứa đôi.

2. Khát vọng chung thủy và niềm tin vào ngày trọn vẹn

Tình yêu trong thơ Hồng Bính không dừng lại ở nỗi nhớ nhung, mong ngóng thông thường mà luôn hướng tới một cái kết trọn vẹn, bền vững. Giữa cơn mưa, tác giả đã khéo léo thắp lên những đốm lửa của niềm hy vọng:

"Lại thêm một chữ bất ngờ
Cầu vồng ngũ sắc đợi chờ thuyền hoa
Rộn ràng nhạc tấu ngân nga
Gió mưa hòa khúc mặn mà tình quê."

Sự xuất hiện mang tính bước ngoặt của "cầu vồng ngũ sắc" và "thuyền hoa" đã mở ra viễn cảnh tươi sáng về một ngày kết duyên. Tiếng gió mưa rả rích giờ đây đã biến thành khúc nhạc đám cưới "rộn ràng nhạc tấu ngân nga", hòa quyện cùng cái "mặn mà tình quê" đầy thân thuộc.

Lời thề nguyền son sắt của lứa đôi được khẳng định một cách mạnh mẽ và thiêng liêng:

"Dật dờ gió nhẹ vỗ về
Ru êm thuyền bến lời thề nên đôi
Thủy chung cầm sắt một đời
Bên nhau đi tới chân trời yêu thương."


Cụm từ "thủy chung cầm sắt một đời" là lời cam kết vững bền, không thay lòng đổi dạ của những con người dù đang chịu cảnh cách biệt. Tình yêu ấy có sức mạnh vượt qua mọi khoảng cách địa lý ("hai phương tìm về") để hướng tới "chân trời yêu thương", nơi có ngày "mừng vui mở hội kết duyên cau trầu".

3. Ước nguyện vượt qua thử thách và sự đối lập đỉnh cao với các nhà thơ nổi tiếng


Ở phần cuối bài thơ, tác giả chạm đến chiều sâu văn học nhờ việc sử dụng những hình ảnh mang tính biểu tượng cao:


"Ước gì chẳng phải mưa ngâu
Niềm vui rực cháy u sầu đi xa
Để ta kết nối Ngân Hà
Thuyền hoa rẽ sóng, đồng hành trăm năm."


Hình ảnh "mưa ngâu" và "Ngân Hà" gợi người đọc nhớ ngay đến câu chuyện thần thoại đẫm nước mắt của Ngưu Lang - Chức Nữ. Thế nhưng, nhân vật trữ tình trong thơ Hồng Bính không cam chịu nỗi buồn ly biệt ấy. Câu thơ "Ước gì chẳng phải mưa ngâu" thể hiện khát khao mãnh liệt muốn làm chủ hạnh phúc của chính mình, mong muốn "kết nối Ngân Hà" để xóa bỏ mọi khoảng cách, biến nỗi u sầu thành "niềm vui rực cháy".

Để thấy rõ nét độc đáo của Hồng Bính, hãy thử đặt tác phẩm này cạnh những vần thơ viết về mưa của các nhà thơ lớn. Từ xưa đến nay, mưa luôn là người bạn đồng hành của những nỗi sầu não. Người đọc từng rùng mình trước cái lạnh "đau thương bủa giăng qua trùng trùng" trong tiếng mưa đêm của Huy Cận:

"Tai nương giọt nước mái nhà,
Nghe đau thương bủa giăng qua trùng trùng."
(Vạn lý tình - Huy Cận)

Hay chúng ta cũng từng xót xa trước những giọt mưa xuân lỡ hẹn làm "hoa xoan lớp lớp rụng vơi đầy" đầy bẽ bàng, oán trách của Nguyễn Bính:


"Bữa ấy mưa xuân phơi phới bay
Hoa xoan lớp lớp rụng vơi đầy
(...)
Chờ mãi anh sang anh chẳng sang"
(Mưa xuân - Nguyễn Bính)


Cùng chọn thể thơ lục bát truyền thống, cùng dùng những hình ảnh chân quê, nhưng nếu như mưa của Nguyễn Bính là nỗi nghẹn ngào của sự lỡ làng, mưa của Huy Cận là nỗi sầu vũ trụ cô đơn, thì mưa của Hồng Bính lại hoàn toàn ngược lại. Cơn mưa trong "Em ngồi nghe mưa" không dập tắt hy vọng mà lại thắp lên niềm vui. Nó mang sắc thái ấm áp, tràn đầy sức sống và niềm tin vào ngày mai tươi sáng.

4. Đặc sắc nghệ thuật của bài thơ

Làm nên thành công của bài thơ không thể không nhắc đến những giá trị nghệ thuật đậm đà bản sắc dân tộc. Tác giả sử dụng thể thơ lục bát với nhịp điệu uyển chuyển, êm ái như chính tiếng mưa rơi rả rích. Hệ thống từ láy phong phú như tí tách, mênh mông, rộn ràng, dật dờ, thổn thức kết hợp với các biện pháp tu từ nhân hóa, điệp từ đã làm cho bài thơ giàu nhạc điệu và hình âm. Những hình ảnh mang đậm màu sắc văn hóa dân gian như thuyền bến, cau trầu, thuyền hoa càng làm tăng thêm vẻ đẹp mộc mạc, chân thành của "tình quê".

III. Kết bài

Tóm lại, bài thơ "Em ngồi nghe mưa" của Hồng Bính là một nốt nhạc vui, ấm áp trong bản hòa tấu trầm buồn của những tác phẩm viết về mưa trong văn học Việt Nam. Tác phẩm đã khẳng định một chân lý giản dị nhưng sâu sắc: Khi lòng người có tình yêu chân thành và niềm tin vào sự thủy chung, thì ngay cả những cơn mưa rả rích cũng có thể trở thành khúc nhạc reo vui đón thuyền hoa rước nàng về dinh. Bài thơ sẽ còn để lại ấn tượng sâu đậm trong lòng độc giả nhờ chính tinh thần lạc quan và khát vọng hạnh phúc trăm năm đầy nhân văn.